Osobowość, rodzina, kultura – co kształtuje zaburzenia odżywiania?
Etiologia zaburzeń odżywiania jest złożona, obejmując czynniki społeczno-kulturowe, biologiczne i osobowościowe. Chociaż diagnozowane są według uniwersalnych kryteriów, przyczyny i mechanizmy ich powstawania są indywidualne. Model bio-psycho-społeczny łączy różnorodne czynniki wpływające na rozwój i przebieg zaburzenia, ukazując powiązania między czynnikami ryzyka, spustowymi i podtrzymującymi .
Genetyka
Zaburzenia odżywiania, jak anoreksja, mają podłoże genetyczne. Badania bliźniąt jednojajowych . wykazały, że czynniki genetyczne mogą wpływać na niemożność utrzymania wagi oraz kontrolę jej. Krewni osób z zaburzeniami odżywiania są około 10 razy bardziej narażeni na ich rozwój . Geny te mają znaczenie dla prawidłowego rozwoju mózgu, w szczególności móżdżku, oraz neurotransmisji komórkowej i funkcjonowania układu odpornościowego. Zaburzenia te mają poligenetyczną naturę, co czyni je skomplikowanymi i często niewłaściwie rozumianymi przez starsze pokolenia.
Cechy osobowości
Indywidualne cechy osobowości, takie jak perfekcjonizm, niska samoocena i potrzeba kontroli, są istotne w rozwoju anoreksji. Nastolatki porównują się z rówieśnikami, co prowadzi do zaniżonej samooceny i negatywnych myśli. Skupienie na jedzeniu i sylwetce może prowadzić do depresji i izolacji społecznej. Kobiety z anoreksją często mają rozbieżność między realną a idealną koncepcją siebie, co prowadzi do niskiej samooceny i zaburzonego obrazu siebie. Perfekcjonizm, zwłaszcza w kontekście kontroli nad jedzeniem, jest powszechny wśród osób z anoreksją, co może wynikać z oczekiwań rodziców i potrzeby kontroli nad własnym życiem. B. Ziółkowska opisała cechy syndromu gotowości anorektycznej do których zalicza się: stosunek do jedzenia, samoocena, poczucie własnej atrakcyjności, perfekcjonizm, wytrwałość, emocje i nastroje. Inaczej ww. syndrom można nazwać swego rodzaju wstępem do anoreksji.
Rodzina
Rodzina odgrywa kluczową rolę w rozwoju i leczeniu zaburzeń odżywiania. Charakterystyczne wzorce rodzin anorektycznych to nadopiekuńczość, sztywność w zachowaniach, unikanie konfliktów i nadmierna kontrola. Problemy rodzinne, takie jak rozwody czy wygórowane oczekiwania wobec dzieci, mogą przyczyniać się do rozwoju zaburzeń. Rodzina często mobilizuje się do zmiany w obliczu choroby, a terapia rodzinna jest kluczowa w procesie zdrowienia. Jednak brak wsparcia ze strony rodziny może utrudniać leczenie.
Kultura i społeczeństwo
Kultura, media społecznościowe i otoczenie mają znaczący wpływ na powstawanie zaburzeń odżywiania. Kult szczupłej sylwetki, promowany przez media, prowadzi do zaniżonej samooceny i porównywania się z nierealistycznymi ideałami. Osoby, których zawód wymaga utrzymania szczupłej sylwetki, jak modelki, tancerki czy gimnastyczki, są szczególnie narażone na rozwój anoreksji. Normy społeczne i oczekiwania również wpływają na kształtowanie się zaburzeń odżywiania.
Podsumowując, zaburzenia odżywiania mają wieloczynnikowe przyczyny i wymagają indywidualnego podejścia w diagnozie i leczeniu, uwzględniając genetykę, cechy osobowości, rodzinę oraz wpływy kulturowe i społeczne.
Bibliografia:
Józefik, B. (2014). Kultura, ciało, (nie)jedzenie. Terapia. Perspektywa narracyjno-konstrukcjonistyczna w zaburzeniach odżywiania. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Ib., (str.98)
Trace SE, Baker JH, Peñas-Lledó E, Bulik CM. The Genetics of Eating Disorders. Annu Rev Clin Psychol. 28 marzec 2013;9(1):589–620.
Ziółkowska B., 2005. Anoreksja od A do Z. Wy- dawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.
Izydorczyk B. Psychologiczny portret rodziny z młodzieżą chorującą na zaburzenia odżywiania – wybrane diagnostyczno-terapeutyczne wskazania do medycznych działań lekarza rodzinnego. Probl. Med. Rodz. 2008, 10(1). Nowak K., (2013)
Socjodemograficzne i rodzinne czynniki ryzyka zaburzeń odżywiania młodzieży, „Lubelski Rocznik Pedagogiczny” tom XXXII.
Autor: mgr Katarzyna Gaber-Kasprzyk
Artykuł został napisany w ramach projektu „Udzielanie wsparcia psychologicznego oraz prowadzenie profilaktycznej działalności w zakresie zaburzeń odżywiania oraz problemów współwystępujących” dzięki dofinansowaniu z środków budżetu Miasta Rzeszowa.
