W klasyfikacji zaburzeń psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) wśród zaburzeń odżywiania wyróżnia się między innymi anoreksję psychiczną, bulimię psychiczną, napadowe objadanie się oraz inne zaburzenia karmienia lub odżywiania się.
Zaburzenia odżywiania stają się coraz bardziej powszechnym problemem, w szczególności wśród nastolatek i młodych kobiet. Stale rosnąca presja społeczna, oczekiwanie od młodych osób utrzymywania przez nich szczupłej sylwetki jako warunku samorealizacji czy czynniki o charakterze rodzinnym determinują wzrost problemów w obszarze odżywiania się. Najpowszechniejszą grupą zaburzeń odżywiania są zaburzenia odżywiania inaczej nieokreślone, tzw. EDNOS. Stanowią je trudności z odżywianiem się, które nie spełniają kryteriów diagnozowania anoreksji czy bulimii lub kompulsywnego objadania się. U osób dorosłych 30% wszystkich przypadków zaburzeń odżywiania stanowi żarłoczność psychiczna, a 15% to pacjenci z anoreksją. W grupie nastolatków rozpowszechnienie jest podobne z tym, że u tych osób częściej diagnozuje się jadłowstręt psychiczny niż bulimię.
Okres dojrzewania to wiek, w którym rozpowszechnienie zaburzeń odżywiania jest największe. Liczba adolescentów chorujących na te zaburzenia rośnie w ostatnich latach, a nasilenie zachorowań przypada pomiędzy 15 a 19 rokiem życia.
Anoreksja występuje u 1% dorastających dziewcząt i u ponad 10% młodych kobiet. Zaburzenie to pojawia się częściej u dziewcząt niż u chłopców. Zachorowaniem na anoreksję psychiczną w szczególności zagrożone są uczennice szkół baletowych, modelki, gimnastyczki sportowe oraz te nastolatki, którym na co dzień narzucane są specyficzne zalecenia dietetyczne.
W przypadku żarłoczności psychicznej szacuje się, że cierpi na nie 3 – 10% nastolatek, a na napadowe objadanie się około 2% dziewcząt. Jak już zostało wspomniane inne zaburzenia odżywiania stanowią nawet 40% populacji. Warto nadmienić, że osoby chorujące na zaburzenia odżywiania często unikają poszukiwania pomocy, co może obniżać dane statystyczne – pacjenci z anoreksją często nie postrzegają siebie jako osoby chore, a osoby z bulimią wstydzą się swojego problemu.
Zaburzenia odżywiania są powszechne w krajach zachodnich, gdzie panująca presja społeczna popularyzuje tzw. kult ciała. Produkty spożywcze stają się coraz bardziej dostępne, tempo życia rośnie, media promują ideał szczupłej sylwetki a kierowanie się wybranym stylem odżywiania się staje się coraz bardziej modne. Znacznie rzadziej pojawią się one w państwach, w których panuje problem głodu. Jednakże badania wskazują, że w ostatnich latach zwiększa się częstotliwość zachorowań wśród mieszkańców Azji i Afryki. Jest to związane z poprawą statusów ekonomicznych tamtejszych rodzin oraz tendencją do przejmowania zachodniego stylu życia, łącznie ze sposobem odżywiania się. Nie każdy jest w stanie sprostać naciskowi na ten kult piękna i w konsekwencji, prędzej czy później decyduje się na kontrolowanie swojej diety. Początkowo może to przybierać formę eliminacji kalorycznych potraw, w ograniczaniu słodyczy czy uprawianiu sportu, a w dalszej konsekwencji może przerodzić się w zagrażające życiu i zdrowiu zaburzenia odżywiania pod postacią anoreksji, bulimii czy kompulsywnego objadania się.
Bibliografia:
Fairburn, C.G. (2013). Terapia poznawczo – behawioralna zaburzeń odżywiania. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Kędra, E., Pietras, E. (2011). Zaburzenia odżywiania – znak naszych czasów. Problemy Higieny i Epidemiologii, 92(3), 530-534.
Kierus, K., Białokoz‑Kalinowska, I., Piotrowska‑Jastrzębska, J. (2012). Zaburzenia odżywiania u młodzieży. Pediatria i Medycyna Rodzinna, 8 (4), 293-297.
Kotwas, A., Karakiewicz-Krawczyk, K., Zabielska, P., Jurczak, A., Bażydło, M., Karakiewicz, B. (2020). Występowanie zaburzeń odżywiania wśród uczennic szkół ponadgimnazjalnych. Psychiatria Polska, 54(2), 253–263.
Lwow, F., Dunajska, K., Milewicz, A. (2007). Zdrowia Występowanie czynników ryzyka jadłowstrętu psychicznego i bulimii u 18-letnich dziewcząt. Endokrynologia, Otyłość, Zaburzenia Przemiany Materii, tom 3, nr 3, 33–38.
Rzońca, E., Bień, A., Iwanowicz-Palus, G. (2016). Zaburzenia odżywiania – problem wciąż aktualny, Journal of Education, Health and Sport, vol. 6, no. 12, 267-273.
Żechowski, C. (2012). Zaburzenia odżywiania się – problem współczesnej młodzieży. Pobrane z: https://ore.edu.pl/wp-content/plugins/download-attachments/includes/download.php?id=7219.
Autor: mgr Paulina Flak
Artykuł został napisany w ramach projektu „Udzielanie wsparcia psychologicznego oraz prowadzenie profilaktycznej działalności w zakresie zaburzeń odżywiania oraz problemów współwystępujących” dzięki dofinansowaniu z środków budżetu Miasta Rzeszowa.
