„Tak się boję. Tyle razy już próbowałam! A co, jeśli mi się nie uda?”
To pytanie często zadają sobie osoby zmagające się z zaburzeniami odżywiania. Istotnym elementem w procesie zdrowienia jest wzmacnianie wiary w to, że mamy umiejętności i siłę, by przezwyciężyć trudności i wprowadzić trwałe zmiany.
Jak budować i wzmacniać motywację w tym procesie? Jak planować kroki, by skutecznie realizować cele?
Poczucie własnej skuteczności, zgodnie z teorią Alberta Bandury, to przekonanie o zdolności do efektywnego działania w określonych sytuacjach. Badania pokazują, że osoby z wysokim poczuciem własnej skuteczności lepiej radzą sobie z wprowadzaniem zmian prozdrowotnych i eliminowaniem szkodliwych nawyków. W kontekście leczenia zaburzeń odżywiania, wiara we własne możliwości pomaga przezwyciężyć lęk i bezradność, które często towarzyszą chorobie (Juczyński, 2000).
Zbudowanie tego przekonania nie jest jednak łatwe, zwłaszcza w obliczu wyzwań. Osoby chorujące na zaburzenia odżywiania często czują, że ich choroba jest integralną częścią ich tożsamości, co dodatkowo utrudnia podjęcie leczenia. Dlatego wsparcie bliskich i specjalistów w procesie budowania motywacji jest kluczowe.
Motywacja i strategia: elementy procesu zmiany
Proces zmiany zachowania można podzielić na dwie główne fazy: motywacyjną i wolincjonalną (Ogińska-Bulik, Juczyński, 2010).
1. Faza motywacyjna – W tym etapie osoba identyfikuje cel i zaczyna planować strategię działania. To moment refleksji nad aktualnymi zachowaniami, przekonaniami i otoczeniem. Analiza zysków i strat wynikających z wprowadzenia zmiany może pomóc w podjęciu decyzji. Ważne jest stworzenie szczegółowego planu, uwzględniającego potencjalne trudności i plan B na wypadek niepowodzeń.
2. Faza wolincjonalna – Na tym etapie kluczowe staje się działanie i podtrzymywanie zmian. Ważne jest monitorowanie postępów, nagradzanie siebie za osiągnięcia oraz szukanie wsparcia w obliczu przeszkód. Utrzymanie motywacji wymaga stałego wzmacniania poczucia skuteczności, które minimalizuje ryzyko rezygnacji.
Jak budować motywację do leczenia zaburzeń odżywiania?
1. Refleksja nad przekonaniami – Przyjrzenie się myślom, które utrudniają podjęcie leczenia. Czy wierzysz, że jesteś w stanie się zmienić? Jeśli nie, warto zastanowić się, skąd biorą się te przekonania i czy są zgodne z rzeczywistością.
2. Wsparcie bliskich – Osoby chorujące często potrzebują ciągłego, ale nieoceniającego wsparcia. Zwracanie uwagi na emocje i potrzeby chorego, a nie na jego wygląd, może pomóc w budowaniu motywacji.
3. Realistyczne cele – Wyznaczanie małych, osiągalnych kroków, które prowadzą do większych zmian, pomaga uniknąć frustracji i utraty wiary w sukces.
4. Korzystanie z pomocy specjalistów – Wsparcie psychoterapeuty i dietetyka to kluczowe elementy kompleksowego leczenia zaburzeń odżywiania. Specjaliści mogą pomóc zrozumieć mechanizmy choroby i zaplanować skuteczne działania.
Podtrzymywanie motywacji w dłuższej perspektywie
Leczenie zaburzeń odżywiania to proces długotrwały i wymagający. Nawet po wprowadzeniu pozytywnych zmian, osoby chorujące mogą doświadczać przeszkód, takich jak silne emocje, sprzeczność celów czy presja otoczenia.
Dlatego:
• Świętuj małe sukcesy – Każdy krok w kierunku zdrowienia zasługuje na uznanie.
• Znajdź wsparcie w grupie – Kontakt z innymi osobami w podobnej sytuacji może być źródłem inspiracji i motywacji.
• Skup się na długoterminowych korzyściach – Przypominaj sobie, dlaczego rozpocząłeś leczenie i jakie zmiany już osiągnąłeś.
Bibliografia
Bandura, A. (2007). Teoria społecznego uczenia się. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Juczyński, Z. (2000). Poczucie własnej skuteczności – teoria i pomiar. Folia Psychologica, 4, 11–24.
Juczyński, Z. (1998). Poczucie własnej skuteczności jako wyznacznik zachowań zdrowotnych. Promocja Zdrowia. Nauki Społeczne i Medycyna, 14, 54–63.
Juczyński, Z. (2001). Narzędzia pomiaru w promocji i psychologii zdrowia. Warszawa: Wydawnictwo Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Ogińska-Bulik, N., Juczyński, Z. (2010). Osobowość, stres a zdrowie. Warszawa: Difin.
Autor: mgr Katarzyna Gaber-Kasprzyk
Artykuł został napisany w ramach projektu „Udzielanie wsparcia psychologicznego oraz prowadzenie profilaktycznej działalności w zakresie zaburzeń odżywiania oraz problemów współwystępujących” dzięki dofinansowaniu z środków budżetu Miasta Rzeszowa.
