Rodzaje zaburzeń odżywiania
Zaburzenia odżywiania to grupa zaburzeń psychicznych związanych z nieprawidłowym zachowaniem dotyczącym jedzenia, które wpływają na zdrowie fizyczne i psychiczne. Często są one wynikiem oddziaływań czynników psycho-bio-społecznych. Chociaż anoreksja, bulimia i kompulsywne objadanie się są najbardziej znane, istnieje wiele innych form zaburzeń odżywiania, które również mogą mieć poważne konsekwencje dla zdrowia.
1. Anoreksja nervosa (Jadłowstręt psychiczny)
Anoreksja to jedno z najczęściej omawianych zaburzeń odżywiania, charakteryzujące się drastycznym spadkiem masy ciała i skrajną kontrolą nad spożywanym jedzeniem. Osoby cierpiące na anoreksję mają obsesję na punkcie utraty wagi i często podejmują niebezpieczne środki, aby osiągnąć idealną – w ich oczach – sylwetkę. Towarzyszy im również zniekształcony obraz ciała, tj postrzegają siebie znacznie grubsze niż w rzeczywistości są.
Anoreksja często zaczyna się w okresie dorastania, kiedy zmieniające się ciało i presja społeczna mogą prowadzić do niskiej samooceny i chęci kontrolowania wyglądu. Typowe objawy anoreksji obejmują:
• Ekstremalne ograniczenie kalorii, co prowadzi do znacznej utraty wagi.
• Intensywny lęk przed przybraniem na wadze, mimo bycia znacznie poniżej zdrowej masy ciała.
• Zaburzony obraz ciała, w którym osoba postrzega siebie jako otyłą, mimo że jest niedożywiona.
• Fizyczne objawy, takie jak osłabienie, brak miesiączki, wypadanie włosów, sucha skóra i osteoporoza.
Przyczyny anoreksji są złożone i obejmują zarówno czynniki biologiczne (np. dziedziczność), jak i społeczne (presja kulturowa na bycie szczupłym) oraz psychologiczne (np. potrzeba kontroli).
Skutki zdrowotne: Anoreksja ma jedną z najwyższych śmiertelności spośród wszystkich zaburzeń psychicznych. Długotrwałe głodzenie prowadzi do niewydolności wielonarządowej, osłabienia układu odpornościowego, problemów z sercem oraz problemów z układem kostnym, takich jak osteoporoza.
2. Bulimia nervosa
Bulimia to zaburzenie charakteryzujące się epizodami nadmiernego objadania się, po których następują działania kompensacyjne mające na celu „pozbycie się” spożytych kalorii. Najczęstsze formy kompensacji to wymioty, nadmierne ćwiczenia fizyczne oraz używanie środków przeczyszczających.
Typowe objawy bulimii:
• Niezwykle intensywne epizody kompulsywnego objadania się, podczas których osoba spożywa bardzo duże ilości jedzenia w krótkim czasie.
• Zachowania kompensacyjne, takie jak wywoływanie wymiotów, nadmierne ćwiczenia fizyczne, stosowanie środków przeczyszczających.
• Poczucie braku kontroli nad jedzeniem i silne poczucie winy po epizodach objadania się.
• Objawy fizyczne, takie jak zniszczenie szkliwa zębów, odwodnienie, nierównowaga elektrolitowa, a w niektórych przypadkach uszkodzenia układu pokarmowego.
Przyczyny bulimii często mają podłoże emocjonalne. Stres, depresja, problemy interpersonalne lub traumatyczne wydarzenia mogą prowadzić do epizodów kompulsywnego jedzenia. Społeczna presja związana z wyglądem i kulturą diet także ma duże znaczenie.
Skutki zdrowotne: Bulimia prowadzi do poważnych problemów zdrowotnych, w tym uszkodzeń układu pokarmowego, problemów z sercem, zaburzeń równowagi elektrolitowej, a także erozji szkliwa zębów spowodowanej częstymi wymiotami.
3. Kompulsywne objadanie się (Binge Eating Disorder)
Kompulsywne objadanie się, znane również jako napadowe objadanie się, jest najczęstszym zaburzeniem odżywiania na świecie. Osoby cierpiące na to zaburzenie zmagają się z epizodami nadmiernego jedzenia, często do momentu fizycznego dyskomfortu. Kluczową różnicą między kompulsywnym objadaniem się a bulimią jest brak działań kompensacyjnych, takich jak wymioty czy intensywne ćwiczenia.
Osoby cierpiące na kompulsywne objadanie się często doświadczają:
• Epizodów nadmiernego jedzenia, po których następuje poczucie winy, wstydu lub depresji.
• Braku kontroli nad ilością spożywanego jedzenia.
• Tendencji do jedzenia w samotności z powodu wstydu związanego z ilością jedzenia.
Przyczyny kompulsywnego objadania się często mają podłoże emocjonalne. Osoby te mogą używać jedzenia jako mechanizmu radzenia sobie z trudnymi emocjami, takimi jak stres, smutek czy samotność. Choroba może również być związana z traumami z przeszłości, problemami w relacjach czy niską samooceną.
Skutki zdrowotne: Nieleczone kompulsywne objadanie się może prowadzić do nadwagi, otyłości i poważnych problemów zdrowotnych, takich jak cukrzyca typu 2, choroby serca, nadciśnienie oraz problemy z układem trawiennym.
Niespecyficzne Zaburzenia Odżywiania (EDNOS)
Niespecyficzne zaburzenia odżywiania (ang. EDNOS – Eating Disorder Not Otherwise Specified) to kategoria, w której mieszczą się zaburzenia odżywiania, które nie spełniają wszystkich kryteriów diagnostycznych anoreksji, bulimii czy kompulsywnego objadania się. Osoby cierpiące na EDNOS mogą przejawiać mieszane objawy tych zaburzeń lub objawy, które nie są wystarczająco nasilone, aby jednoznacznie przypisać je do konkretnej diagnozy.
Objawy EDNOS mogą obejmować:
• Skrajne zmiany wagi, które nie spełniają kryteriów anoreksji.
• Epizody objadania się bez działań kompensacyjnych, ale bez typowej dla bulimii częstotliwości.
• Zaburzenia jedzenia, które mają wpływ na zdrowie psychiczne i fizyczne, ale nie są klasyfikowane jako anoreksja czy bulimia.
Podsumowanie
Zaburzenia odżywiania to skomplikowane problemy zdrowotne, które mają wiele przyczyn, w tym biologicznych, psychologicznych i społecznych. Leczenie tych zaburzeń wymaga interdyscyplinarnego podejścia, obejmującego zarówno terapię psychologiczną, jak i opiekę medyczną. Ważne jest wczesne rozpoznanie zaburzeń oraz odpowiednia interwencja, aby zapobiec poważnym skutkom zdrowotnym.
Bibliografia:
• Brytek-Matera, A. (2018). Psychologiczne aspekty zaburzeń odżywiania. Od obrazu ciała do relacji z jedzeniem.
• Michał Podgórski, Anna Brytek-Matera – Zaburzenia odżywiania w praktyce klinicznej (2017).
• Treasure, J., Duarte, T. A., & Schmidt, U. (2020). Eating disorders. The Lancet.
• Fairburn, C.G. (2013). Overcoming Binge Eating.
• Bruch, H. (2015). The Golden Cage: The Enigma of Anorexia Nervosa.
