Choć zaburzenia odżywiania najczęściej kojarzone są z kobietami, zwłaszcza młodymi, to problem ten dotyczy również mężczyzn. Przyjmuje się, że dojrzewający chłopcy i dorośli mężczyźni stanowią około 10% przypadków zdiagnozowanych zaburzeń odżywiania się. Niestety, w przypadku mężczyzn zaburzenia odżywiania pozostają w dużej mierze niediagnozowane, marginalizowane, a nawet ignorowane. Wynika to m.in. z utrwalonych stereotypów kulturowych, które sugerują, że zaburzenia odżywiania dotyczą głównie kobiet a także z braku odpowiedniej edukacji na temat ich wpływu na zdrowie fizyczne i psychiczne mężczyzn.
Przyczyny zaburzeń odżywiania u mężczyzn
Przyczyny zaburzeń odżywiania u mężczyzn są złożone i wynikają z wielu czynników psychologicznych, biologicznych i społecznych:
• Stosowanie restrykcyjnych diet: Wśród najważniejszych czynników ryzyka występowania zaburzeń odżywiania u mężczyzn wskazuje się nadwagę i otyłość w dzieciństwie. Stosowanie diet, mających na celu kontrolowanie wagi jest istotną przyczyną zaburzeń odżywiania u mężczyzn jak i u kobiet.
• Presja społeczna i kulturowa: Mężczyźni, podobnie jak kobiety, są narażeni na presję społeczną związaną z wyglądem. Filmy, reklamy i cała działalność mediów społecznościowych promuje umięśnione, atletyczne sylwetki jako „ideał męskości”. Wpływa to w szczególności na młodych mężczyzn, którzy często mają poczucie, że muszą sprostać tym wymaganiom, by zostać zaakceptowani społecznie. Chłopcy, którzy dopiero kształtują swoją tożsamość mogą być bardziej podatni na wpływ otoczenia. Obsesyjna chęć osiągnięcia sylwetki zgodnej z ideałem może prowadzić do niezdrowych praktyk, takich jak nadmierne ćwiczenia fizyczne, stosowanie sterydów anabolicznych, czy restrykcyjne diety białkowe. Co więcej, badania wykazują, że mężczyźni, którzy spędzają więcej czasu na platformach społecznościowych, są bardziej narażeni na niezadowolenie z własnego ciała oraz rozwój zaburzeń odżywiania.
• Stereotypy związane z męskością: Z kulturowych stereotypów wynika, że mężczyźni „powinni” być silni i nie przejmować się własnym wyglądem. To sprawia, że problem zaburzeń odżywiania jest rzadziej dostrzegany i rozumiany w przypadku płci męskiej. W efekcie, mężczyźni często ukrywają swoje problemy i odczuwają wstyd na myśl o przyznaniu się, że mają trudności z jedzeniem czy postrzeganiem własnego ciała.
• Problemy z samooceną i obrazem własnego ciała: Podobnie jak kobiety, mężczyźni mogą cierpieć z powodu niskiej samooceny i poczucia braku samoakceptacji. Czasami próbują kompensować te uczucia poprzez intensywny trening i restrykcyjną kontrolę diety, które stają się sposobem na poprawę samooceny, a także na uzyskanie poczucia kontroli nad sobą. Mężczyźni, w porównaniu do kobiet, częściej koncentrują się na kwestiach związanych z muskulaturą oraz ich związku z siłą, dominacją i szeroko rozumianą męskością, niż na aspektach związanych z ilością tkani tłuszczowej w organizmie. Pomimo tych różnic, obie płcie doświadczają braku satysfakcji z własnego ciała, prowadzącej do rozwoju zaburzonego obrazu własnego ciała.
Jak wyglądają zaburzenia odżywiania u mężczyzn?
Zaburzenia odżywiania mogą rozwijać się u mężczyzn w podobny sposób jak u kobiet. Jednak objawy i zachowania związane z jedzeniem mogą się różnić. Mężczyźni często koncentrują się na uzyskaniu umięśnionej sylwetki, więc nadmiernie kontrolują spożywane kalorie, obsesyjnie liczą zawartość składników odżywczych w posiłkach, a także podejmują intensywny wysiłek fizyczny.
Zaburzenia odżywiania u mężczyzn mogą obejmować m.in.:
• Anoreksję i bulimię – podobnie jak u kobiet, mężczyźni mogą restrykcyjnie ograniczać pożywienie lub stosować czynności kompensacyjne;
• Kompulsywne objadanie się – regularne napady objadania się obecne u mężczyzn, również wiążą się z poczuciem wstydu i braku kontroli nad jedzeniem;
• Ortoreksję – obsesja na punkcie zdrowego jedzenia, przy jednoczesnym wykluczaniu „niezdrowych” produktów spożywczych;
• Bigoreksję (dysmorfię mięśniową) – obsesyjne dążenie do osiągnięcia muskularnej, umięśnionej sylwetki, często związane z nadmiernym stosowaniem ćwiczeń fizycznych i suplementów diety.
Diagnozowanie i leczenie zaburzeń odżywiania u mężczyzn
Diagnozowanie zaburzeń odżywiania u mężczyzn bywa trudniejsze, ponieważ rzadziej szukają oni pomocy i uciekają się do tak restrykcyjnych metod kontroli wagi jak kobiety. Ponadto, w przypadków mężczyzn wiele z zachowań takich jak np. napady objadania się jest traktowane z większą wyrozumiałością niż w przypadku kobiet, gdzie takie zachowania uznawane są za nieprawidłowe czy niewłaściwe. Obraz zaburzeń odżywiania się u mężczyzn jest często komplikowany przez współistniejące zaburzenia osobowości, nastroju oraz uzależnienie od substancji psychoaktywnych
Jednym z największych wyzwań dla mężczyzn zmagających się z zaburzeniami odżywiania jest uzyskanie odpowiedniego wsparcia. Wielu specjalistów nadal nie posiada odpowiedniej wiedzy odnośnie specyfiki tych zaburzeń u mężczyzn, co powoduje, że objawy mogą być błędnie interpretowane. Ponadto, większość dostępnej literatury i programów terapeutycznych jest skierowana głównie do kobiet. Biorąc również pod uwagę wyżej wymienione przejawy stygmatyzacji oraz stereotypy wobec tej płci, staje się zrozumiałe, dlaczego mężczyźni będą mają trudność z przyznaniem się do problemu i poszukiwaniem pomocy.
Leczenie zaburzeń odżywiania się opiera się głównie na psychoterapii. Psychoterapia może być jednak w wybranych sytuacjach wsparta farmakoterapią W leczeniu zaburzeń odżywiania u mężczyzn pomocne są różne metody terapeutyczne:
• Terapia poznawczo-behawioralna: Skutecznie pomaga w radzeniu sobie z obsesyjnymi myślami i niezdrowymi wzorcami żywieniowymi. Jest pomocna również w poradzeniu sobie z problemami współwystępującymi: niską samooceną, nietolerancją dyskomfortu i nieradzeniem sobie z emocjami, zaburzonym obrazem własnego ciała.
• Interwencje dietetyczne/psychodietetyczne: Specjalista z zakresu żywienia pomaga we wprowadzeniu zdrowych nawyków żywieniowych.
• Terapia rodzinna: Wsparcie rodziny i bliskich może być kluczowe w leczeniu, zwłaszcza jeśli problem dotyczy młodych mężczyzn.
Podsumowanie
Zaburzenia odżywiania u mężczyzn są wciąż problemem, który pozostaje niedoceniany i niediagnozowany, a wynika to głównie z kulturowych stereotypów i braku świadomości społecznej. Edukacja, specjalistyczne wsparcie i zmiana podejścia do kreowania „ideału męskości” mogą pomóc w zmniejszeniu stygmatyzacji tego problemu oraz w stworzeniu przestrzeni, w której mężczyźni będą mogli z większą łatwością zgłaszać się po pomoc.
Andersen, A. E., & Cohn, L. (2017). Making Weight: Men’s Conflicts with Food, Weight, Shape & Appearance. Gurze Books.
Bąk, D. (2008). Zaburzenia odżywiania się u mężczyzn. Psychiatria Polska, 42(2), 167-178.
Griffiths, S. (2019). Eating Disorders in Boys and Men. Springer.
Griffiths, S., Mond, J. M., Li, Z., & Gunatilake, S. (2015). „Self-stigma of seeking treatment and being male predict an increased likelihood of having an undiagnosed eating disorder.” International Journal of Eating Disorders, 48(6), 775-778.
Nagata, J. M., Ganson, K. T., & Murray, S. B. (2020). „Sex and Gender Differences in Disordered Eating Behaviors.” Current Opinion in Pediatrics, 32(4), 462-467.
Olivardia, R., Pope, H. G., & Hudson, J. I. (2000). „Muscle Dysmorphia in Male Weightlifters: A Case-Control Study.” American Journal of Psychiatry, 157(8), 1291-1296.
Strother, E., Lemberg, R., Stanford, S. C., & Turberville, D. (2012). „Eating Disorders in Men: Underdiagnosed, Undertreated, and Misunderstood.” Eating Disorders, 20(5), 346-355.
Autor: mgr Paulina Flak
Artykuł został napisany w ramach projektu „Udzielanie wsparcia psychologicznego oraz prowadzenie profilaktycznej działalności w zakresie zaburzeń odżywiania oraz problemów współwystępujących” dzięki dofinansowaniu z środków budżetu Miasta Rzeszowa.
