Pandemia COVID-19 miała niemały wpływ na zdrowie fizyczne i psychiczne ludzi na całym świecie, wywołując zmiany, które odczuwamy do dziś. Sytuacja epidemiczna wpłynęła na zachowania żywieniowe u 62,7 % dziewcząt i 50,0 % chłopców, a zwłaszcza na wzrost liczby spożywanych posiłków oraz większe spożycie kawy, herbaty, słodkich i słonych przekąsek Tzw. lockdown znacząco wpłynął na dostęp do opieki specjalistycznej osób z zaburzeniami psychicznymi, w tym zaburzeniami odżywiania. Ten aspekt oraz wiele innych czynników spowodowały, że pandemia COVID-19 i wynikająca z niej izolacja społeczna spowodowały wzrost i nasilenie objawów u pacjentów z zaburzeniami odżywiania, a ponadto miały negatywny wpływ na ich rodziców oraz opiekunów.
Dlaczego stres, izolacja i inne pandemiczne przejawy wpłynęły tak mocno na rozwój zaburzeń odżywiania?
Izolacja społeczna i jej wpływ na zdrowie psychiczne
Przymusowa izolacja wpłynęła negatywnie na zdrowie psychiczne społeczeństwa. Nasz dobrostan jest silnie powiązany z obecnością relacji społecznych i wsparcia od innych osób. Podczas lockdownu wiele osób, szczególnie tych mieszkających samotnie, zostało pozbawionych codziennego kontaktu z rodziną, przyjaciółmi i znajomymi. Długotrwała izolacja może prowadzić do poczucia osamotnienia, depresji, a nawet rozwoju stanów lękowych, co może skłaniać do podejmowania niezdrowych zachowań żywieniowych jako formy radzenia sobie z emocjami. Wyniki badań sugerują, że izolacja wywołana pandemią COVID-19 zwiększyła ryzyko wystąpienia depresji, objawów lękowych i PTSD (zespół stresu pourazowego), samoookaleczeń i samobójstw w populacji osób z zaburzeniami odżywiania. Izolacja często wiąże się również z brakiem poczucia kontroli nad własnym życiem, a niektóre osoby próbują odzyskać kontrolę właśnie przez ścisłą kontrolę jedzenia. Zaburzenia odżywiania takie jak anoreksja czy bulimia mogą być reakcją na chęć odzyskania poczucia bezpieczeństwa poprzez kontrolowanie wagi, figury i wyglądu.
Stres i niepewność związana z przyszłością
Bez wątpienia pandemia przyniosła nagłą zmianę stylu życia, a niepewność co do przyszłości (zarówno zdrowotnej, jak i zawodowej) wpłynęła na codzienne samopoczucie społeczeństwa. Niepokój o zdrowie własne i bliskich, a także problemy finansowe i zawodowe wywołały permanentne uczucie stresu. Według badań, osoby odczuwające chroniczny stres i lęk są bardziej narażone na zaburzenia odżywiania, które mogą być metodą radzenia sobie z trudnymi emocjami. Jedzenie kompulsywne, jak również jego unikanie, często stają się sposobem na ucieczkę od przytłaczających emocji. Ponadto, lęk przed zachorowaniem na COVID-19 powodował ciągłe koncentrowanie się na objawach z ciała w celu znalezienia oznak potencjalnego zakażenia się koronawirusem, co podnosiło poziom lęku, a w konsekwencji objawy zaburzeń odżywiania.
Siedzący tryb życia i zmiana codziennej rutyny
Lockdown zmusił wielu z nas do pracy i nauki zdalnej, co przełożyło się na siedzący tryb życia. Ograniczenie możliwości podejmowania aktywności fizycznej, zamknięcie siłowni, zawieszenie zajęć sportowych sprawiło, że część osób zaczęła bardziej koncentrować się na swojej diecie i wyglądzie, co w niektórych przypadkach prowadziło do obsesyjnego liczenia kalorii czy rozpoczęcia restrykcyjnych diet. W mediach społecznościowych pojawił się też trend promujący „spektakularne przemiany” w zakresie własnego wyglądu, zachęcający do pracy nad sylwetką podczas izolacji, co zwiększyło istniejącą już presję idealnego wyglądu i wpłynęło na zwiększenie ryzyka zaburzeń odżywiania, szczególnie u osób młodych. Ponadto, u osób z ED aktywności fizyczna może być zachowaniem kompensacyjnym. Jej ograniczenie lub pozbawienie może doprowadzić do rozwoju innych nieprawidłowych zachowań, np. stosowania środków przeczyszczających.
Nadmierne korzystanie z mediów społecznościowych
W czasie pandemii, gdzie ograniczone zostały bezpośrednie kontakty interpersonalne, wiele osób spędzało znaczną ilość czasu w mediach społecznościowych, co miało istotny wpływ na funkcjonowanie całego społeczeństwa, a w szczególności pacjentów z zaburzeniami odżywiania. Korzystanie z tzw. social mediów powoduje wzrost objawów zaburzeń odżywiania poprzez styczność z treściami o zdrowym odżywianiu, odchudzaniu i idealnej sylwetce. Na co dzień, media nieustannie promują wyidealizowane obrazy ciała, często nierealistyczne lub cyfrowo zmodyfikowane. Pod wpływem takich obrazów, użytkownicy mogą czuć presję, by dążyć do tych samych wzorców piękna, co może prowadzić do zaburzeń odżywiania. Dla osób mających problemy z m.in. samoakceptacją i negatywnym postrzeganiem własnego ciała, takie treści są szczególnie niebezpieczne i mogą prowadzić do obsesji na punkcie jedzenia i wyglądu. Ponadto podczas pandemii, za sprawą ograniczonej możliwości podejmowania aktywności fizycznej, tendencję do częstego podjadania i zwiększone ryzyko otyłości, w mediach pojawiło się co niemiara treści dotyczących dbania o właściwą masę ciała, kształt sylwetki, co doprowadziło do nasilenia już restrykcyjnych nawyków żywieniowych osób z zaburzeniami odżywiania.
Ograniczony dostęp do specjalistycznej opieki
Pandemia wymusiła zamknięcie wielu placówek medycznych i terapeutycznych, a dostęp do specjalistycznej pomocy psychologicznej stał się ograniczony. Dla osób z zaburzeniami odżywiania, jak również dla tych, którzy byli na etapie wczesnych symptomów, trudności w dostępie do pomocy były szczególnie dotkliwe. Bez regularnej opieki i wsparcia terapeutycznego wiele osób nie mogło kontynuować leczenia, co prowadziło do pogorszenia ich stanu zdrowia. W przypadku osób z ED regularne kontrole u specjalistów pozwalają monitorować stan fizyczny i psychiczny pacjenta oraz podtrzymać motywację do leczenia. Brak takich wizyt może skutkować spadkiem motywacji i rezygnacją z terapii.
Podsumowanie
Pandemia COVID-19 bez wątpienia odcisnęła piętno na zdrowiu psychicznym ludzi, a wzrost zaburzeń odżywiania jest jednym z istotnych problemów, które ujawniły się w jej następstwie. Świadomość, że stres, izolacja i presja społeczna mogą prowadzić do rozwoju tych zaburzeń, pozwala nam zrozumieć, dlaczego tak istotna jest profilaktyka w zakresie zdrowego podejścia do ciała i odżywiania oraz budowania sieci wsparcia i umiejętności radzenia sobie. Dbanie o zdrowie psychiczne powinno stać się priorytetem nie tylko w trakcie kryzysów, ale również na co dzień, aby skutecznie przeciwdziałać podobnym zjawiskom w przyszłości.
Bibliografia:
Fernández-Aranda, F., Casas, M., Claes, L., et al. (2020). „COVID-19 and implications for eating disorders.” European Eating Disorders Review, 28(3), 239-245.
Mikulec, A., Zborowski, M., Cisoń-Apanasewicz, U., Stawiarska, A., Kowalski, S. (2022). Wpływ pandemii covid-19 na zachowania żywieniowe dzieci i młodzież. ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość, 29, 3 (132), 42 – 55.
Phillipou, A., Meyer, D., Neill, E., et al. (2020). „Eating and exercise behaviors in eating disorders and the general population during the COVID-19 pandemic in Australia: Initial results from the COLLATE project.” International Journal of Eating Disorders, 53(7), 1158-1165.
Rodgers, R. F., Lombardo, C., Cerolini, S., et al. (2020). „The impact of the COVID‐19 pandemic on eating disorder risk and symptoms.” International Journal of Eating Disorders, 53(7), 1166-1170.
Sikora, D. (2021). Patients with eating disorders in the time of COVID-19. Psychoter;197(2):29-38.
DOI: https://doi.org/10.12740/PT/140058
WHO. (2022). Mental health and COVID-19: Early evidence of the pandemic’s impact: Scientific brief.
Raport Światowej Organizacji Zdrowia analizujący wpływ pandemii na zdrowie psychiczne, w tym wzrost problemów takich jak depresja, lęki i zaburzenia odżywiania.
Autor: mgr Paulina Flak
Artykuł został napisany w ramach projektu „Udzielanie wsparcia psychologicznego oraz prowadzenie profilaktycznej działalności w zakresie zaburzeń odżywiania oraz problemów współwystępujących” dzięki dofinansowaniu z środków budżetu Miasta Rzeszowa.
